โลโก้ Lionopening หัวสิงโตสีขาวเขียวในวงกลมขอบทองLionopeningคณะเชิดสิงโต กรุงเทพฯ

ที่มาของการเชิดสิงโตคืออะไร ความหมายที่เล่าสืบกันกับสิ่งที่มีบันทึกรองรับ

เขียนโดย ทีม Lionopening · ตรวจข้อมูลโดย Jiwhod · เผยแพร่ 18 พ.ย. 2569 · อัปเดต 18 พ.ย. 2569

สิงโตขาวยกตัวสูงเหนือหลังคาศาลเจ้าลายทองยามค่ำคืน ภาพประกอบเรื่องที่มาของการเชิดสิงโต

ที่มาของการเชิดสิงโตเป็นเรื่องที่คนเล่าต่างกันมาก บางคนบอกว่ามาจากนาเหนียนสัตว์ร้ายในตำนาน บางคนบอกว่าเริ่มที่ราชสำนัก และอีกหลายคนบอกว่ามาจากเอเชียกลาง บทความนี้แยกให้เห็นว่าเรื่องไหนมีบันทึกหรือหลักฐานรองรับ เรื่องไหนเป็นตำนานที่เล่าสืบกันมา และเรื่องไหนนักวิชาการเองก็ยังไม่ฟันธง เขียนจากแหล่งอ้างอิงภายนอกที่ตรวจได้ ไม่ได้ใช้เรื่องเล่าที่ไม่มีที่มา เพื่อให้ผู้จัดงานอ่านแล้วเข้าใจว่าสิ่งที่เห็นหน้างานมีรากมาจากไหน

ทัก LINE ถามคิวและราคาแจ้งวัน เวลา สถานที่ และรูปแบบงาน ทีมงานตอบกลับในเวลาทำการ 09:00–20:00
ไอคอน LINE Official Accountทัก LINE

การเชิดสิงโตเริ่มต้นจากที่ไหนและเมื่อไหร่กันแน่

คำตอบตรง ๆ คือยังไม่มีปีเริ่มต้นที่ยืนยันได้ นักวิชาการบางส่วนชี้ว่าอาจมีบันทึกการเชิดสิงโตในจีนตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 3 จากคำอรรถาธิบายหนังสือฮั่นซู โดยนักปราชญ์ยุคสามก๊ก แต่คำว่า อาจ ในที่นี้สำคัญ เพราะผู้เชี่ยวชาญเองใช้ภาษาที่ไม่ฟันธงกับข้อนี้

สิงโตดำลายเขียวแดงมองใกล้ขณะแสดงบนเวทีไฟสีม่วง ให้เห็นรายละเอียดหัวสิงโตที่สืบมาจากธรรมเนียมเก่า

สิ่งที่มีรายละเอียดชัดกว่าคือบันทึกสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งกล่าวถึงการแสดงในราชสำนักที่เรียกว่าดนตรีไท่ผิง มีสิงโตห้าตัว และผู้เต้นที่ไม่ใช่ชาวฮั่น แสดงว่าภาพสิงโตเต้นรำเป็นที่รู้จักในระดับราชสำนักแล้วในช่วงนั้น ข้อมูลภาพรวมของเรื่องนี้สรุปไว้ใน หัวข้อ Lion dance บน Wikipedia ซึ่งเราใช้ตรวจเทียบ

ส่วนบันทึกยุคเว่ยเหนือที่มีสิงโตนำขบวนพระพุทธรูปเพื่อขับสิ่งชั่วร้าย บอกว่าสิงโตเชื่อมกับพิธีทางศาสนามานานแล้วเช่นกัน ภาพรวมจึงเป็นการสะสมของหลายธรรมเนียมในหลายยุค ไม่ใช่จุดกำเนิดเดียว

ยังมีข้อเสนอของนักวิชาการบางส่วนว่าสิงโตอาจไม่ใช่สัตว์พื้นถิ่นของจีน ภาพสิงโตและการเต้นรำแบบนี้อาจเข้ามาผ่านเอเชียกลาง โดยมีต้นทางจากอินเดียหรือเปอร์เซียก่อน ข้อเสนอนี้เป็นเพียงข้อเสนอที่ยังไม่มีข้อสรุป เราจึงนำมาเล่าเพื่อให้เห็นว่าคำถามเรื่องต้นกำเนิดยังเปิดอยู่ ไม่ใช่เพื่อบอกว่าคำตอบใดถูกต้อง

ตำนานนาเหนียนกับสิงโต เล่ากันว่าอย่างไร

เรื่องเล่าที่คนไทยรู้จักมากที่สุดคือตำนานนาเหนียน สัตว์ร้ายที่ออกมารังควานหมู่บ้านในคืนก่อนปีใหม่จีน ชาวบ้านใช้เสียงดัง สีแดง และรูปร่างคล้ายสิงโตขับไล่ จึงกลายเป็นที่มาของการเชิดสิงโตในช่วงตรุษจีน ตำนานนี้ผูกกับสิงโตใต้โดยตรง

สิงโตสามตัวและมังกรแสดงบนเวทีพื้นแดงหน้าป้ายไอคอนสยาม ตัวอย่างงานตรุษจีนที่มักเล่าเรื่องนาเหนียน

ควรแยกให้ชัดว่านี่เป็นตำนาน ไม่ใช่บันทึกประวัติศาสตร์ ไม่มีหลักฐานว่าเหตุการณ์ในเรื่องเกิดขึ้นจริง แต่ตำนานก็ทำหน้าที่อธิบายว่าทำไมคนถึงใช้เสียงกลอง ฉาบ และสีแดงในการแสดง และทำไมสิงโตจึงถูกมองเป็นผู้พิทักษ์ที่ขับสิ่งไม่ดี

มีตำนานอีกสำนวนที่เล่าว่าสิงโตใต้เกิดจากความฝันของจักรพรรดิเฉียนหลง ซึ่งก็เป็นเรื่องเล่าเช่นเดียวกัน เมื่อมีหลายตำนานแข่งกันอธิบาย ผู้อ่านไม่ต้องเชื่อสำนวนใดสำนวนหนึ่งเป็นพิเศษ ถือเป็นวัฒนธรรมที่เติบโตจากหลายเรื่องเล่า

สิงโตใต้กับสิงโตเหนือต่างกันอย่างไร

สิงโตเหนือมักแสดงเป็นคู่ตัวผู้ตัวเมีย หัวทำจากไม้ทาสีทอง ขนยาวสีแดงและเหลือง ผูกโบแดงให้ตัวผู้และโบเขียวให้ตัวเมีย จุดเด่นคือท่ายกตัว ขึ้นแท่นหลายชั้น และทรงตัวบนลูกบอลใหญ่ ส่วนสิงโตใต้ซึ่งเป็นสายที่เห็นในไทยมากกว่า มาจากกวางตุ้ง มีเขาเดี่ยวตรงหน้าผาก

ซุ้มประตูทรงจีนกลางงานกลางคืนที่มีสิงโตแสดงอยู่ระหว่างเสาประดับไฟและผู้ชมยืนล้อมดูอยู่

หัวสิงโตใต้แบบดั้งเดิมทำจากกระดาษปิดทับโครงไม้ไผ่ ปัจจุบันบางหัวใช้อะลูมิเนียมและเลื่อมเพื่อให้เบาและทนกว่า สิงโตใต้มีสายหลักที่ถูกกล่าวถึงบ่อย คือสายฟอซานและสายฮกซาน ซึ่งเป็นชื่อสำนักที่ใช้เรียกรูปแบบการเชิด

คณะเจ้าของเว็บนี้ใช้สิงโตใต้ การรู้ว่ามีสายเหนือที่แสดงเป็นคู่ตัวผู้ตัวเมียและเน้นการทรงตัวบนลูกบอล ช่วยให้บอกคณะได้ถูกต้องว่าคุณอยากได้การแสดงแบบไหน และไม่คาดหวังท่าของสายอื่นจากชุดสายใต้

ถ้าต้องการตัวอย่างที่เห็นภาพ ลองเปิดดูภาพงานของคณะบนหน้าอื่นของเว็บนี้ จะเห็นหัวสิงโตใต้หลายสี ทั้งสีเหลือง แดง ขาว ดำ และสีผสม แต่ละตัวมีลวดลายบนหัวต่างกัน ซึ่งเป็นอีกเหตุผลที่ควรบอกคณะว่าอยากได้สีหรือบุคลิกแบบใดตั้งแต่ตอนจอง

ทำไมการเชิดสิงโตต้องมีกลอง ฉาบ และฆ้อง

เพราะดนตรีคือสิ่งที่บอกคนดูว่าสิงโตกำลังรู้สึกอะไร ผู้อธิบายทั่วไปมักบรรยายว่าการเชิดสิงโตเต้นตามจังหวะกลองที่หนักแน่นพร้อมฆ้องและฉาบ จังหวะช้าเหมือนสิงโตเดินสำรวจ จังหวะรัวเหมือนตื่นตกใจ และจังหวะหนักเมื่อสิงโตเข้าไปกินของไหว้

นักตีกลองมงคลชุดแดงบนเวทีธีมตรุษจีนในศูนย์การค้า จังหวะกลองคือส่วนสำคัญของการเชิดสิงโต

ในแง่ธรรมเนียม เสียงดังยังถูกมองว่าช่วยขับสิ่งไม่ดีตามตำนานนาเหนียนที่กล่าวไปข้างต้น สำหรับคนจัดงาน เสียงกลองยังช่วยเรียกคนเข้ามาดูจากระยะไกลได้ดีกว่าภาพเพียงอย่างเดียว

ในไทยเรียกวงดนตรีส่วนนี้ว่ามโหรี ซึ่งแต่ละชุดของคณะระบุไว้ในรายการ ถ้าจะเลือกชุดที่เน้นเสียงเป็นพิเศษ ชุดตีกลองมหามงคลเหมาะที่สุด อ่านรายละเอียดที่ หน้าราคาเชิดสิงโต

หากสังเกตการแสดงให้ดี จะพบว่าผู้เชิดไม่ได้เคลื่อนไหวตามอำเภอใจ แต่รับสัญญาณจากกลองตลอดเวลา จังหวะที่เปลี่ยนไปบอกให้สิงโตหยุด ก้ม หรือกระโดด คนตีกลองจึงทำหน้าที่คล้ายผู้กำกับของการแสดง ผู้จัดงานจึงไม่ควรมองมโหรีเป็นส่วนเสริมที่ตัดออกได้ง่าย เพราะมันเป็นส่วนที่ทำให้ท่าเชิดมีความหมาย

เชิดสิงโตเข้ามาอยู่ในงานของคนไทยได้อย่างไร

เราไม่มีหลักฐานเฉพาะว่าการเชิดสิงโตเข้ามาในไทยปีไหน จึงไม่ขอเดาปี สิ่งที่สังเกตได้คือปัจจุบันพบการแสดงตามศาลเจ้า พิธีของสมาคมชาวจีน งานตรุษจีนตามห้าง และงานเปิดกิจการของคนทั่วไป ซึ่งสะท้อนว่าธรรมเนียมนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของงานมงคลหลายแบบในไทย

ทีมคณะรับถ้วยรางวัลและเช็คเงินรางวัลบนเวทีแข่งขันเชิดมังกรชิงแชมป์โลก ณ ยะโฮร์บาห์รู มาเลเซีย

คณะเจ้าของเว็บนี้ก่อตั้งมา 58 ปี มีสมาชิกราว 60–100 คน และได้เข้าแข่งขันในเวทีต่างประเทศ เช่น การแข่งขันเชิดมังกรชิงแชมป์โลก ปี 2024 ที่ยะโฮร์บาห์รู มาเลเซีย ภาพรับรางวัลบนเวทีจริงอยู่ในบทความนี้และหน้าอื่น เป็นหลักฐานว่าการเชิดสิงโตและมังกรในไทยมีทั้งด้านพิธีและด้านกีฬาแข่งขัน

การมีสองบทบาทนี้ทำให้ผู้เชิดบางคนฝึกท่ายากที่ใช้บนเวทีแข่งขัน เช่น การทรงตัวบนเสาสูงหรือต่อตัวหลายชั้น แล้วนำมาปรับเป็นการแสดงหน้างานจริง

อีกด้านที่ควรรู้คือความต่างระหว่างการแสดงในพิธีกับการแข่งขัน งานพิธีเน้นการอวยพรและปฏิสัมพันธ์กับเจ้าของงาน ส่วนเวทีแข่งขันให้คะแนนจากความยากของท่า ความพร้อมเพรียง และความสมบูรณ์ของการเชิด สองบริบทนี้ใช้ทักษะเดียวกันแต่ให้น้ำหนักต่างกัน เมื่อจ้างคณะ ควรบอกให้ชัดว่าต้องการพิธีแบบใด

เรื่องที่คนมักเข้าใจผิดเกี่ยวกับการเชิดสิงโตมีอะไรบ้าง

เรื่องแรกคือคิดว่าเชิดสิงโตกับเชิดมังกรเป็นการแสดงเดียวกัน ความจริงคือสิงโตใช้ผู้เชิดสองคนต่อตัว ส่วนมังกรใช้คนหลายคนถือไม้ประคองลำตัวยาว คณะของเว็บนี้รับทั้งสองแบบ โดยชุดมังกรของคณะยาว 20 เมตร และมีราคาตามชุดที่ระบุไว้ในหน้าราคา

เรื่องที่สองคือคิดว่าสิงโตทุกตัวเหมือนกัน ในความจริงสายเหนือและสายใต้ต่างกันทั้งหัว ขน และท่วงท่า เมื่อพูดถึงสิงโตที่เห็นในงานของคณะ เรากำลังพูดถึงสิงโตใต้ซึ่งมีเขาเดี่ยวและมาจากสายกวางตุ้ง การระบุให้ถูกจะช่วยให้คุยกับคณะรู้เรื่องมากขึ้น

เรื่องที่สามคือเชื่อว่าตำนานทุกเรื่องมีหลักฐานรองรับ ตำนานนาเหนียนและตำนานความฝันของจักรพรรดิเป็นเรื่องเล่า ไม่ใช่บันทึกทางประวัติศาสตร์ ส่วนเรื่องที่สี่คือเข้าใจว่าเชิดสิงโตใช้แต่ในตรุษจีน ภาพงานของคณะมีทั้งงานเปิดกิจการ พิธีสมาคม เวทีในห้าง และงานเทศกาลกลางคืน ซึ่งแสดงว่าการแสดงใช้ได้กับงานมงคลหลายแบบ

ความหมายที่คนถือกันกับสิ่งที่ยืนยันได้ ต่างกันอย่างไร

สิ่งที่ยืนยันได้คือการเชิดสิงโตเป็นการแสดงที่อยู่ในวัฒนธรรมจีนมาหลายร้อยปีและมีบันทึกหลายช่วง ส่วนความหมายเชิงโชคลาภ เช่น ขับสิ่งไม่ดี เชิญความมั่งคั่ง เปิดทางให้กิจการ เป็นความเชื่อที่ผู้คนถือกัน ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ได้

สิงโตเหลืองส้มและสิงโตขาวดำแสดงหน้าฉากตรุษจีนในศูนย์การค้า มีกลุ่มผู้ชมถ่ายภาพจากบริเวณชั้นล่าง

เราไม่ได้บอกให้ปฏิเสธความเชื่อ งานมงคลก็ต้องมีความหมายของมัน เพียงแต่เมื่อจะเลือกคณะหรือชุดการแสดง ควรตัดสินจากสิ่งที่ตรวจได้ เช่น ภาพงานจริง ราคาที่เปิดเผย และรายการที่มอบในชุด ไม่ใช่จากคำสัญญาเรื่องโชค

ถ้าอยากรู้ความหมายของสิ่งที่เห็นในพิธีเพิ่ม ลองอ่าน เรื่องสิงโตกินผักกาด หรือ ความหมายของสีสิงโต ซึ่งแยกเรื่องแบบเดียวกันออกจากกัน

ความรู้เรื่องที่มาช่วยตอนจ้างเชิดสิงโตได้อย่างไร

ความรู้พื้นฐานช่วยให้คุยกับทีมงานตรงจุดขึ้น เช่น ถ้ารู้ว่าสิงโตใต้มีสไตล์เน้นลีลาและการสื่อสารกับผู้ชม คุณจะไม่คาดหวังท่าเหมือนสิงโตเหนือที่เน้นการทรงตัวบนลูกบอล และรู้ว่าเสียงกลองเป็นส่วนของพิธีที่ไม่ควรลดเสียงทิ้ง

ในทางปฏิบัติ ผู้จัดงานควรเตรียมคำถามสามข้อ คือ ต้องการให้สิงโตทำอะไรในพิธี ใช้กี่ตัว และมีโต๊ะไหว้หรือของที่ต้องการให้เข้าไปรับหรือไม่ ทั้งสามข้อตอบจากความเข้าใจที่ได้จากบทความนี้ได้ทันที

เมื่อพร้อมเลือกชุดและราคา ไปต่อที่ ขั้นตอนจ้างเชิดสิงโต ซึ่งไล่ข้อมูลที่ต้องส่งให้คณะ หรือทัก LINE ถามวันว่างของวันงานได้โดยตรง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับที่มาของการเชิดสิงโต

การเชิดสิงโตเริ่มขึ้นตั้งแต่ราชวงศ์ไหน

ยังไม่มีคำตอบที่ยืนยันได้ แหล่งอ้างอิงบางแห่งชี้ว่าอาจมีบันทึกตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 3 และมีรายละเอียดชัดกว่าในสมัยราชวงศ์ถัง ซึ่งมีการแสดงสิงโตห้าตัวในราชสำนัก

ตำนานนาเหนียนเป็นเรื่องจริงหรือไม่

เป็นตำนานที่เล่าสืบกันมา ไม่ใช่บันทึกประวัติศาสตร์ ไม่มีหลักฐานว่าเหตุการณ์ในเรื่องเกิดขึ้นจริง แต่ใช้อธิบายที่มาของเสียงดังและสีแดงในการแสดง

สิงโตที่เห็นในไทยส่วนใหญ่เป็นสายไหน

คณะของเว็บนี้ใช้สิงโตใต้ซึ่งมาจากกวางตุ้ง ส่วนในภาพรวมของไทยไม่มีตัวเลขที่เรายืนยันได้ จึงไม่ขอบอกสัดส่วน

ต้องเชื่อความหมายเรื่องโชคลาภหรือไม่ถึงจะจ้างได้

ไม่ต้อง การจ้างคือการจ้างการแสดงและพิธีตามที่ตกลง ความหมายเชิงความเชื่อเป็นของแต่ละคน

อ่านข้อมูลที่มาเพิ่มได้จากที่ไหน

เริ่มที่หัวข้อ Lion dance บน Wikipedia แล้วเทียบกับบทความของสถาบันด้านวัฒนธรรมหรือพิพิธภัณฑ์ เพราะเรื่องเล่าแต่ละสำนวนมีที่มาต่างกัน

ไอคอน LINE Official Accountทัก LINE ถามคิวและราคา